“બિલ્કીસ બાનોના દોષિતોને જ રીલીઝ પોલિસીનો લાભ કેમ…?”: સુપ્રીમ કોર્ટનો ગુજરાત સરકારને સવાલ

સુપ્રીમ કોર્ટે બિલ્કીસ બાનો કેસમાં દોષિતોને મુક્ત કરવાને લઈને ગુજરાત સરકાર પર મોટા સવાલો ઉઠાવ્યા છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે ગુજરાત સરકારને પૂછ્યું કે દોષિતોને આજીવન કેદ એટલે કે મૃત્યુદંડ પછીની સજા કેમ આપવામાં આવી? 14 વર્ષની સજા બાદ તે કેવી રીતે મુક્ત થયા? કોર્ટે પૂછ્યું કે 14 વર્ષની સજા બાદ મુક્તિની રાહત બાકીના કેદીઓને કેમ નથી આપવામાં આવી?

સર્વોચ્ચ અદાલતે બિલ્કીસ બાનો કેસમાં ગુજરાત સરકારને પ્રશ્ન કર્યો હતો કે, “આ દોષિતોને, ખાસ કરીને આ કેસમાં, પોલિસીનો લાભ કેમ આપવામાં આવ્યો? જેલો કેદીઓથી ખીચોખીચ ભરેલી છે, તો તેમને સુધારાની તક કેમ ન મળી? બિલ્કીસ દોષિતો જેલ સલાહકાર સમિતિની રચના કયા આધારે કરવામાં આવી હતી?” કોર્ટે સલાહકાર સમિતિની વિગતો માંગી છે.

કોર્ટે ગુજરાત સરકારને પૂછ્યું કે જ્યારે ગોધરા કોર્ટે ટ્રાયલ હાથ ધરી ન હતી તો તેનો અભિપ્રાય કેમ માંગવામાં આવ્યો? સુપ્રીમ કોર્ટમાં બિલ્કીસ બાનોની અરજી પર હવે 24 ઓગસ્ટે સુનાવણી હાથ ધરવામાં આવશે.

જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ન અને જસ્ટિસ ઉજ્જલ ભુઈયાની બેંચ 11 દોષિતોને ઇમ્યુનિટી આપવાના ગુજરાત સરકારના નિર્ણયને પડકારતી બિલ્કીસ બાનો અને અનેક PILની અરજી પર સુનાવણી કરી રહી છે. આ તમામને 2002ના ગુજરાત રમખાણોમાં બાનો પર ગેંગરેપ અને તેના પરિવારની હત્યા માટે આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.

મુક્તિની નીતિને પસંદગીપૂર્વક કેમ લાગુ કરવામાં આવી?

જસ્ટિસ બી.વી. નાગરત્ને કહ્યું કે અમે એ જાણવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છીએ કે મુક્તિની નીતિને પસંદગીપૂર્વક કેમ લાગુ કરવામાં આવી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે સુધારાની તક માત્ર અમુક કેદીઓને જ નથી મળતી, આ તક દરેક કેદીને મળવી જોઈએ. તમારી પાસે રાજ્ય મુજબના આંકડા પણ હશે.

ગુજરાત સરકારે આ જવાબ આપ્યો

ગુજરાત સરકાર વતી એએસજી એસવી રાજુએ કહ્યું કે સામાન્ય રીતે જવાબ આપવો મુશ્કેલ છે. જો કે, તેમણે કોર્ટને કહ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટમાં એક કેસ પેન્ડિંગ છે, જેમાં તમામ રાજ્યોએ કોર્ટને તેના વિશે વિગતવાર માહિતી આપવાની છે. જેના માટે કેટલીક સૂચનાઓ તૈયાર કરવામાં આવી રહી છે. તેમણે કહ્યું કે કાયદા અનુસાર ગુનેગારોને મુક્તિ આપવામાં આવી છે. કારણ કે 2008માં દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા. તેથી, તેને 1992ની નીતિ હેઠળ ધ્યાનમાં લેવાની હતી.

છેલ્લી સુનાવણીમાં સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે બિલ્કીસ કેસમાં કોર્ટના અગાઉના આદેશ પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા. સુપ્રીમ કોર્ટે પૂછ્યું હતું કે પીઆઈએલ પર અગાઉનો આદેશ કેવી રીતે પસાર થયો? જ્યારે બોમ્બે હાઈકોર્ટના આદેશ સામે અપીલ થવી જોઈતી હતી. આ કિસ્સામાં, અદાલત ફક્ત કાનૂની દલીલો અને યોગ્યતાના આધારે જ ચાલશે. અમે જાહેર આક્રોશને ધ્યાનમાં લઈશું નહીં.

આ દલીલો બિલ્કીસ બાનોએ આપી હતી

સુનાવણી દરમિયાન બિલ્કીસ બાનોના વકીલ શોભા ગુપ્તાએ કહ્યું કે દોષિતોને મુક્ત કરવાનો ગુજરાત સરકારનો નિર્ણય ખોટો છે. આ મામલે મહારાષ્ટ્ર રાજ્યને સાંભળવામાં આવ્યું ન હતું. કેન્દ્રને પણ આમાં પક્ષકાર બનાવવામાં આવ્યો નથી. એટલું જ નહીં, સુપ્રીમ કોર્ટનો આદેશ માત્ર દોષિત રાધેશ્યામની અરજીના સંબંધમાં હતો, જ્યારે ગુજરાત સરકારે તમામ 11 દોષિતોને માફી આપી હતી. ગુનેગારોને છોડવાના નિર્ણય વિશે પીડિતાને પણ જાણવા દેવામાં આવી ન હતી. બિલ્કીસ વતી કહેવામાં આવ્યું હતું કે આ ઉતાવળિયો નિર્ણય હતો.

ગુજરાત સરકારે હમણાં જ એક વાંધો ઉઠાવ્યો કે કઈ સરકાર રિલીઝનો નિર્ણય લેશે? ગુજરાત સરકારે જણાવ્યું હતું કે રાધેશ્યામના કેસમાં આપવામાં આવેલા આદેશના આધારે આ કેસમાં અન્ય દોષિતોની સમય પહેલા મુક્તિના આદેશો તૈયાર કરવામાં આવ્યા હતા. જ્યારે ADGP વતી પણ વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો. ટ્રાયલ જજે પણ તેનો ઇનકાર કર્યો હતો.

તમને જણાવી દઈએ કે દોષિત રાધેશ્યામ ભગવાનદાસ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવેલી રિટ પિટિશનમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, સુપ્રીમ કોર્ટે ચુકાદો આપ્યો હતો કે સજા માફી અંગે નિર્ણય લેવાનો અધિકાર ગુજરાતને રહેશે અને 1992ના નિયમો હેઠળ છૂટ પણ આપવામાં આવશે.

બિલ્કીસ બાનોના દોષિતોને 15 ઓગસ્ટે મુક્ત કરાયા હતા

2002માં ગોધરાની ઘટના દરમિયાન બિલ્કીસ બાનો પર બળાત્કાર થયો હતો. તેના પરિવારના સભ્યોની હત્યા કરવામાં આવી હતી. આ કેસમાં 11 લોકોને દોષિત ઠેરવવામાં આવ્યા હતા. ગયા વર્ષે 15 ઓગસ્ટે ગુજરાત સરકારે તમામ દોષિતોને જેલમાંથી મુક્ત કર્યા હતા.

બિલ્કીસ બાનોએ દોષિતોની મુક્તિ વિરુદ્ધ અરજી દાખલ કરી હતી

આ પછી બિલકિસ બાનોએ 30 નવેમ્બર 2022ના રોજ સુપ્રીમ કોર્ટનો દરવાજો ખટખટાવતા તેની વિરુદ્ધ અરજી દાખલ કરી હતી. આ સિવાય સામાજિક કાર્યકર્તા સુભાષિની અલી અને ટીએમસી સાંસદ મહુઆ મોઇત્રાએ આ કેસમાં 11 દોષિતોને મુક્ત કરવાના ગુજરાત સરકારના આદેશને રદ કરવાની માંગ કરી હતી.

બિલકીસ બાનોએ 30 નવેમ્બરે સુપ્રીમ કોર્ટમાં બે અરજી દાખલ કરી, જેમાં પ્રથમ અરજીમાં 11 દોષિતોને છોડાવવાને પડકારવામાં આવ્યો અને તેમને તાત્કાલિક જેલમાં મોકલવાની માંગ કરી. તે જ સમયે, બીજી અરજીમાં, મે મહિનામાં આપેલા કોર્ટના આદેશ પર પુનર્વિચાર કરવાની માંગ કરવામાં આવી હતી, જેમાં કોર્ટે કહ્યું હતું કે ગુનેગારોને મુક્ત કરવા અંગેનો નિર્ણય ગુજરાત સરકાર લેશે. આ અંગે બિલકીસે કહ્યું કે જ્યારે મહારાષ્ટ્રમાં કેસની સુનાવણી ચાલી રહી છે ત્યારે ગુજરાત સરકાર કેવી રીતે નિર્ણય લઈ શકે?