‘વન નેશન, વન ઈલેક્શન’ને લઈને કેન્દ્રનું મોટું પગલું, પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદની અધ્યક્ષતામાં કમિટીની રચના

મોદી સરકારે “વન નેશન, વન ઈલેક્શન” ની શક્યતાઓ શોધવા માટે ભૂતપૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામ નાથ કોવિંદના નેતૃત્વમાં એક સમિતિની રચના કરી છે. આનાથી લોકસભા ચૂંટણીના સમયને આગળ વધારવાની શક્યતા માટે દરવાજા ખુલી ગયા છે જેથી કરીને તે ઘણા રાજ્યોમાં યોજાનારી વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ સાથે એકસાથે યોજી શકાય.

સૂત્રોએ શુક્રવારે જણાવ્યું હતું કે કોવિંદ આ કવાયત અને મિકેનિઝમની સંભવિતતાની શોધ કરશે કે કેવી રીતે દેશમાં લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એક સાથે યોજી શકાય. 1967 સુધી દેશમાં લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એક સાથે થતી હતી. તેમણે કહ્યું કે અપેક્ષા છે કે કોવિંદ આ સંબંધમાં નિષ્ણાતો સાથે વાત કરશે અને વિવિધ રાજકીય પક્ષોના નેતાઓ સાથે ચર્ચા કરશે.

સરકારે 18 થી 22 સપ્ટેમ્બર સુધી સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવ્યાના એક દિવસ બાદ આ પગલું લેવામાં આવ્યું છે. જો કે સરકારે સંસદના વિશેષ સત્રનો એજન્ડા જાહેર કર્યો નથી.

2014માં સત્તામાં આવ્યા ત્યારથી, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ ચૂંટણી ચક્રના નાણાકીય બોજ અને ચૂંટણી દરમિયાન વિકાસના કામોને થતા નુકસાન સહિત લોકસભાની ચૂંટણી અને રાજ્યોની વિધાનસભાઓની ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજવાના વિચારને લગભગ સતત આગળ ધપાવ્યો છે. સ્થાનિક સંસ્થાઓની ચૂંટણી. કોવિંદે પણ પીએમ મોદીના વિચારોને પુનરાવર્તિત કર્યા અને 2017માં રાષ્ટ્રપતિ બન્યા પછી તેનું સમર્થન કર્યું હતું.

વર્ષ 2018 માં સંસદને સંબોધતા, તેમણે કહ્યું હતું કે, “વારંવાર ચૂંટણીઓ માત્ર માનવ સંસાધન પર જ મોટો બોજ નાખે છે, પરંતુ ચૂંટણી આચારસંહિતાનો અમલ પણ આ વિકાસ કાર્યોને પૂર્ણ કરવાની પ્રક્રિયામાં અવરોધ ઊભો કરે છે.

પીએમ મોદીની જેમ તેમણે પણ આ વિષય પર સતત ચર્ચા કરવાની હાકલ કરી હતી અને આશા વ્યક્ત કરી હતી કે રાજકીય પક્ષો આ મુદ્દે સર્વસંમતિ પર પહોંચશે.પીએમ મોદીની આગેવાની હેઠળની સરકારનો બીજો કાર્યકાળ પૂરો થવાના આરે છે અને પાર્ટીના ટોચના નેતાઓનું માનવું છે કે  આ મુદ્દાને વધુ સમય સુધી ખેંચવા દેશે નહીં અને તેની હેતુપૂર્ણતાને રેખાંકિત કરવા માટે વર્ષો સુધી આ વિષય પર ચર્ચા કર્યા પછી આગળ વધવાની જરૂર છે. નિર્ણાયક રીતે

પાર્ટીના નેતાઓનું માનવું છે કે મોદીના નેતૃત્વમાં સત્તારૂઢ ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) હંમેશા લોકસમર્થન મેળવવા માટે મોટા મુદ્દાઓના વિચારથી પ્રેરિત છે અને આ મુદ્દો રાજકીય રીતે પક્ષ માટે પણ અનુકૂળ રહેશે અને વિપક્ષને ચોંકાવનારો રહેશે.

નવેમ્બર-ડિસેમ્બરમાં પાંચ રાજ્યો – મિઝોરમ, મધ્યપ્રદેશ, છત્તીસગઢ, તેલંગાણા અને રાજસ્થાનમાં વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે, ત્યારપછી આવતા વર્ષે મે-જૂનમાં લોકસભાની ચૂંટણી યોજાશે.

સરકારના પગલાથી લોકસભાની ચૂંટણી પછી અથવા તેની સાથે જ યોજાનારી સામાન્ય ચૂંટણીઓ અને કેટલાક રાજ્યોની ચૂંટણીઓને આગળ ધપાવવાની શક્યતા છે. લોકસભા ચૂંટણીની સાથે આંધ્ર પ્રદેશ, ઓડિશા, સિક્કિમ અને અરુણાચલ પ્રદેશની વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ યોજાવાની છે.

આંધ્રપ્રદેશના મુખ્ય પ્રધાન જગન મોહન રેડ્ડી અને તેમના ઓડિશા સમકક્ષ નવીન પટનાયક સાથે ભાજપના સારા સંબંધો છે, તેમ છતાં તેઓ ઔપચારિક રીતે તેના જોડાણનો ભાગ નથી. અરુણાચલ પ્રદેશમાં ભાજપ સત્તામાં છે જ્યારે સિક્કિમમાં સાથી પક્ષોનું શાસન છે.

બે રાજ્યો – મહારાષ્ટ્ર અને હરિયાણામાં, ભાજપ તેના સાથી પક્ષો સાથે સત્તામાં છે અને ઝારખંડ મુક્તિ મોરચા (જેએમએમ) શાસિત ઝારખંડમાં લોકસભા ચૂંટણી પછી ચૂંટણી થવા જઈ રહી છે.

જો “વન નેશન, વન ઈલેક્શન” લાગુ કરવામાં આવે છે, તો તેનો અર્થ એ થઈ શકે છે કે સમગ્ર ભારતમાં લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજવામાં આવશે, અને મતદાન પણ તે જ સમયે થશે.

નોંધનીય છે કે 1967 સુધી રાજ્ય વિધાનસભા અને લોકસભા માટે એકસાથે ચૂંટણી યોજાતી હતી. પરંતુ, 1968 અને 1969માં કેટલીક એસેમ્બલીઓ અકાળે વિસર્જન કરવામાં આવી હતી અને ત્યારબાદ 1970માં લોકસભાનું વિસર્જન કરવામાં આવ્યું હતું. જેના કારણે દેશ અને રાજ્યોની ચૂંટણીના કાર્યક્રમમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા.

ભાજપે સૌથી પહેલા તેના 2014ના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં એક રાષ્ટ્ર, એક ચૂંટણીનો સંકલ્પ લીધો હતો. વર્ષ 2020માં પીએમ મોદીએ એમ પણ કહ્યું હતું કે, “વન નેશન, વન ઈલેક્શન” એ માત્ર ચર્ચાનો વિષય નથી પરંતુ ભારતની જરૂરિયાત છે. ભારતમાં દર મહિને ચૂંટણી થાય છે, જે વિકાસને અવરોધે છે. દેશ આટલા પૈસાનો બગાડ કરે છે. તે શા માટે કરવું જોઈએ?”

જો કે, ભારત ગઠબંધનએ આ પ્રસ્તાવ સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. શિવસેના યુબીટી જૂથના નેતા સંજય રાઉતે કહ્યું, “દેશ પહેલેથી જ એક છે, શું કોઈ તેના પર સવાલ ઉઠાવે છે? અમે “વન નેશન, વન ઈલેક્શન” નહીં, પણ નિષ્પક્ષ ચૂંટણીની માંગ કરીએ છીએ. “વન નેશન, વન ઈલેક્શન”નાં વિચારને મહત્વનાં મુદ્દાઓને અન્યત્ર વાળવા માટે લાવવામાં આવી રહ્યો છે. નિષ્પક્ષ ચૂંટણીની અમારી માંગ પર ધ્યાન આપો.”સમાજવાદી પાર્ટીના નેતા અને રાજ્યસભાના સાંસદ રામ ગોપાલ યાદવે કહ્યું કે “વન નેશન, વન ઈલેક્શન” ની આ વાત અગાઉ પણ થઈ હતી.આ વિષય પર ચર્ચા થવી જોઈએ. જો સરકાર માત્ર વિશેષ સત્ર બોલાવીને નિર્ણય પર મહોર મારવા માંગતી હોય તો તે ખોટું છે.”

જણાવી દઈએ કે ડિસેમ્બર 2022માં કાયદા પંચે દેશમાં એક સાથે ચૂંટણી કરાવવાના પ્રસ્તાવ પર રાજકીય પક્ષો, ભારતના ચૂંટણી પંચ, નોકરિયાતો અને અન્ય નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય માંગ્યો હતો. સ્વાભાવિક છે કે હવે રાષ્ટ્રપતિ કોવિંદના નેતૃત્વમાં નવી રચાયેલી સમિતિ સાથે સરકાર આ પ્રસ્તાવ પર ઝડપથી કામ કરશે તેવી અપેક્ષા છે.