માત્ર ઈઝરાયેલમાં જ નહીં પરંતુ વિશ્વમાં ચાલી રહ્યા છે અનેક યુદ્ધો, મોટી માનવ ખુવારી અને તબાહી

‘જંગ તો ખુદ એક મસઅલા,જંગ ક્યા મસઅલોં કા હલ દેગી?'(યુદ્વ પોતે જ એક સમસ્યા છે, યુદ્વ કઈ રીતે સમસ્યાનો ઉકેલ આપશે). 20મી સદીમાં આ પંક્તિઓ લખનાર સાહિર લુધિયાનવી આજે જીવિત હોત તો તેઓ અત્યંત નિરાશ થયા હોત. ગઈકાલે બીજું યુદ્ધ શરૂ થયું. ઈઝરાયેલ અને પેલેસ્ટાઈન વચ્ચે શાંતિ ક્યારેય લાંબો સમય ટકી શકી નથી, પરંતુ શનિવારે સવારે ગાઝા પટ્ટી પર નિયંત્રણ ધરાવતા હમાસે ઈઝરાયેલના શહેરો પર હજારો રોકેટ છોડ્યા હતા. જવાબમાં ઇઝરાયેલના પીએમએ કાર્યવાહી કરતા પહેલા એક નિવેદન જારી કર્યું. નેતન્યાહુએ કહ્યું, ‘અમે યુદ્ધમાં છીએ’. વિશ્વના કોઈપણ ખૂણામાં, કોઈપણ બે દેશો વચ્ચે યુદ્ધ થાય, પરંતુ તેના પરિણામો સમગ્ર વિશ્વને ભોગવવા પડે છે. અમે રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચેના યુદ્ધમાંથી આ શીખ્યા.

અત્યારે પણ, વિશ્વ એક કરતા વધુ યુદ્ધોનો સામનો કરી રહ્યું છે અથવા આવા તણાવનો સાક્ષી છે જેમાં બે દેશો યુદ્ધની અણી પર ઉભા છે. રશિયા-યુક્રેન હોય, અઝરબૈજાન-આર્મેનિયા, ચીન-તાઈવાન, ઉત્તર કોરિયા-દક્ષિણ કોરિયા હોય કે ભારત-ચીન, ઘણા ક્ષેત્રોમાં ઝડપથી વધી રહેલી સ્પર્ધા વચ્ચે વિશ્વનો મોટો હિસ્સો તણાવનો સામનો કરી રહ્યો છે. ચાલો જાણીએ કે હાલમાં વિશ્વમાં ક્યાં ક્યાં યુદ્ધ ચાલી રહ્યું છે અથવા યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ પ્રવર્તી રહી છે.

ઈઝરાયેલ-પેલેસ્ટાઈન

ગાઝાથી હમાસના ભીષણ હુમલા બાદ ઈઝરાયેલે શનિવારે ‘યુદ્ધ’ની જાહેરાત કરી હતી અને કહ્યું હતું કે ‘આ લડાઈમાં જીત અમારી જ થશે’. હમાસે દક્ષિણ ઇઝરાયેલમાં રહેણાંક વિસ્તારો પર 2000 રોકેટ છોડ્યા હતા. રવિવારે આ યુદ્ધ વધુ ઉગ્ર બન્યું છે. અત્યાર સુધીમાં 5000 થી વધુ રોકેટ છોડવામાં આવ્યા છે અને બંને તરફથી 500 થી વધુ લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. ઈઝરાયેલનું કહેવું છે કે હમાસના હુમલામાં અત્યાર સુધીમાં 300 ઈઝરાયેલના મોત થયા છે અને 1000 ઘાયલ થયા છે. ગાઝા અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ઈઝરાયેલના હવાઈ હુમલામાં અત્યાર સુધીમાં 232 લોકો માર્યા ગયા છે અને 1700 ઘાયલ થયા છે.

રશિયા-યુક્રેન

આ સમાચાર લખાઈ રહ્યા છે ત્યારે રશિયા અને યુક્રેન વચ્ચેના યુદ્ધને 592 દિવસ પૂરા થઈ ગયા છે. 24 ફેબ્રુઆરી, 2022ના રોજ રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને ‘સ્પેશિયલ ઓપરેશન’ના નામે યુક્રેન સામે યુદ્ધની જાહેરાત કરી હતી. થોડા મહિનામાં આ લડાઈને બે વર્ષ પૂરા થઈ શકે છે પરંતુ ન તો કોઈ હાર્યું છે કે ન તો કોઈ જીતી શક્યું છે.

મૃત્યુ અને વિનાશના આંકડા અલગ-અલગ છે. એક રશિયાથી અને એક પશ્ચિમમાંથી. સ્ટેટિસ્ટાની વેબસાઈટ અનુસાર, સંયુક્ત રાષ્ટ્રના માનવાધિકાર માટેના હાઈ કમિશનર (OHCHR)ના કાર્યાલય અનુસાર, સપ્ટેમ્બર 2023 સુધી રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં કુલ 9,614 નાગરિકોના મોત થયા છે. આ સિવાય 17,535 લોકો ઘાયલ થયાના અહેવાલ છે.
પુતિનને આશા હતી કે તેઓ થોડા જ દિવસોમાં કિવ પર કબજો કરી લેશે અને યુદ્ધનો અંત આવશે, પરંતુ પશ્ચિમી દેશો દ્વારા યુક્રેનને આપવામાં આવેલા હથિયારોએ યુદ્ધનું ચિત્ર બદલી નાખ્યું.

અઝરબૈજાન-આર્મેનિયા

અઝરબૈજાન અને આર્મેનિયા લાંબા સમયથી એકબીજા સામે યુદ્ધ ચલાવી રહ્યા છે. યુદ્ધવિરામ પર સહમત હોવા છતાં, બંને સમયાંતરે એકબીજા પર હુમલો કરવાનું ચાલુ રાખે છે. ગયા મહિને સર્જાયેલી સ્થિતિએ ફરી એક યુદ્ધ શરૂ થવાનો ભય ઉભો કર્યો છે. અઝરબૈજાને ‘આતંક વિરોધી ઓપરેશન’ના નામે આર્મેનિયા સામે યુદ્ધની ઘોષણા કરી હતી. અઝરબૈજાને તેના સૈનિકોને નાગોર્નો-કારાબાખ મોકલ્યા, જે આર્મેનિયાના કબજામાં છે, અને ચેતવણી આપી હતી કે જ્યાં સુધી આર્મેનિયન સૈન્ય આત્મસમર્પણ નહીં કરે ત્યાં સુધી ઓપરેશન બંધ નહીં થાય. બંને દેશો વચ્ચે તણાવ એવો છે કે આ લડાઈ ગમે ત્યારે શરૂ થઈ શકે છે.

ચીન-તાઇવાન

ચીન અને તાઈવાન વચ્ચે તણાવ ચાલુ છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં ઘણી વખત આવી પરિસ્થિતિઓ સર્જાઈ છે જેમાં એવું લાગે છે કે યુદ્ધ ટાળી શકાય તેમ નથી. ચીની ફાઈટર પ્લેન, યુદ્ધ જહાજો અને ડ્રોન વારંવાર તાઈવાન સ્ટ્રેટમાં જઈને તાઈવાનને ધમકી આપે છે.

ગયા વર્ષે ઓગસ્ટમાં જ્યારે યુએસ સંસદના તત્કાલીન સ્પીકર નેન્સી પેલોસી તાઈવાન આવ્યા હતા, ત્યારે ચીને વિરોધમાં તાઈવાનને ઘેરીને અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો પેંતરો કર્યો હતો. થોડા મહિના પહેલા જ્યારે તાઈવાનના રાષ્ટ્રપતિ સાઈ ઈંગ-વેન અમેરિકા ગયા હતા ત્યારે ચીને પણ તેનો વિરોધ કર્યો હતો.

ચાઇના તાઇવાનને તેના પોતાના હોવાનો દાવો કરે છે અને જો જરૂરી હોય તો બળ દ્વારા પણ તેને મેઇનલેન્ડ ચીનમાં એકીકૃત કરવાની પ્રતિજ્ઞા લીધી છે. ઔપચારિક સંબંધો ન હોવા છતાં, અમેરિકાએ તાઈવાનને તેની સ્વતંત્રતા અને સાર્વભૌમત્વનું રક્ષણ કરવાનું વચન આપ્યું છે.